Đột quỵ là một trong những căn bệnh nguy hiểm hàng đầu, gây tử vong và tàn tật cao nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Tại Việt Nam, số ca mắc phải đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở nhóm người trẻ tuổi do lối sống thiếu khoa học. Hiểu rõ nguyên nhâ sẽ giúp bạn nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
Đột quỵ là gì? Phân loại và mức độ nguy hiểm
Đột quỵ xảy ra khi lưu lượng máu đến não bị gián đoạn đột ngột, dẫn đến tình trạng thiếu oxy và dinh dưỡng cho các tế bào não. Nếu không được cấp cứu kịp thời, các tế bào não sẽ chết dần, gây ra những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe.
Định nghĩa đột quỵ theo y học
Đột quỵ, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, là tình trạng một phần não bị tổn thương do mất đột ngột nguồn cung cấp máu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đây chính là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên toàn cầu. Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 200.000 ca mới, trong đó 50% số ca tử vong và 90% để lại di chứng nặng nề.
Phân loại đột quỵ phổ biến
Đột quỵ được chia thành hai loại chính: do thiếu máu cục bộ và do xuất huyết. Nếu do thiếu máu cục bộ chiếm khoảng 85% tổng số ca, xảy ra khi một cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu não. Trong khi đó, do xuất huyết chỉ chiếm 15% nhưng lại có tỷ lệ tử vong cao hơn, do vỡ mạch máu gây chảy máu trong não.
Mức độ nguy hiểm
Mức độ nguy hiểm của đột quỵ phụ thuộc vào vị trí tổn thương và thời gian cấp cứu. Nếu được xử lý trong “thời gian vàng” (3-4,5 giờ đầu tiên), khả năng phục hồi sẽ cao hơn. Ngược lại, nếu để quá lâu, bệnh nhân có thể phải đối mặt với các di chứng như liệt nửa người, mất khả năng nói, thậm chí tử vong.
Nguyên nhân gây đột quỵ và yếu tố rủi ro
Hiểu rõ nguyên nhân và yếu tố nguy cơ sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa hiệu quả. Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng đột quỵ chỉ xảy ra ở người cao tuổi, nhưng thực tế, bệnh có thể tấn công bất kỳ ai, kể cả người trẻ nếu có lối sống không lành mạnh.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đột quỵ
Nguyên nhân chính gây nên là do tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu não. Các cục máu đông hình thành trong tim hoặc động mạch lớn có thể di chuyển lên não, gây tắc nghẽn mạch máu. Ngoài ra, huyết áp cao không kiểm soát cũng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến vỡ mạch máu não, gây xuất huyết.
Yếu tố rủi ro không thể thay đổi
Một số yếu tố rủi ro không thể thay đổi bao gồm tuổi tác (người trên 55 tuổi có nguy cơ cao hơn), giới tính (nam giới có tỷ lệ đột quỵ cao hơn nữ giới), tiền sử gia đình và chủng tộc. Những người có người thân từng bị hoặc bệnh tim mạch cũng có nguy cơ cao hơn.
Yếu tố rủi ro có thể kiểm soát
May mắn thay, nhiều yếu tố rủi ro gây đột quỵ có thể kiểm soát được thông qua lối sống lành mạnh. Huyết áp cao, tiểu đường, cholesterol cao, hút thuốc lá, béo phì và lối sống ít vận động đều là những yếu tố có thể điều chỉnh để giảm nguy cơ . Việc duy trì chế độ ăn uống cân bằng và tập thể dục đều đặn sẽ giúp cải thiện sức khỏe tim mạch.
Triệu chứng đột quỵ: Nhận biết sớm để cứu sống người bệnh
Nhận biết sớm các triệu chứng là chìa khóa để cứu sống người bệnh và giảm thiểu di chứng. Nhiều người chủ quan bỏ qua những dấu hiệu ban đầu, dẫn đến việc cấp cứu chậm trễ. .
Triệu chứng đột quỵ điển hình theo quy tắc FAST
Quy tắc FAST là phương pháp đơn giản giúp nhận biết đột quỵ nhanh chóng. FAST là viết tắt của Face (mặt), Arm (tay), Speech (lời nói) và Time (thời gian). Nếu người bệnh có biểu hiện méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc không nói được, cần gọi cấp cứu ngay lập tức. Thời gian là yếu tố quyết định trong việc cứu sống bệnh nhân.
Triệu chứng ít phổ biến nhưng nguy hiểm
Ngoài các triệu chứng điển hình, đột quỵ còn có thể gây ra những dấu hiệu ít phổ biến như đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc mất thị lực đột ngột. Những triệu chứng này thường bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác, dẫn đến việc chẩn đoán chậm trễ. Do đó, nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, bạn nên đến bệnh viện kiểm tra ngay.
Phân biệt đột quỵ với các bệnh lý khác
Nhiều bệnh lý khác như hạ đường huyết, u não hoặc đau nửa đầu cũng có triệu chứng tương tự đột quỵ. Tuy nhiên, đột quỵ thường xuất hiện đột ngột và tiến triển nhanh chóng. Nếu bạn hoặc người thân có các triệu chứng như trên, hãy gọi cấp cứu ngay để được chẩn đoán chính xác.
Cách xử lý khi gặp người bị đột quỵ
Khi phát hiện người bị đột quỵ, việc xử lý đúng cách trong những phút đầu tiên có thể cứu sống họ. Nhiều người hoảng loạn và không biết phải làm gì, dẫn đến việc bỏ lỡ “thời gian vàng” cấp cứu.
Các bước sơ cứu cơ bản cho người bị
Trước tiên, hãy giữ bình tĩnh và gọi cấp cứu ngay lập tức. Trong khi chờ đợi, đặt người bệnh nằm nghiêng để tránh sặc nếu họ nôn mửa. Không cho bệnh nhân ăn uống bất kỳ thứ gì, kể cả thuốc hạ huyết áp, vì có thể gây nguy hiểm. Nếu bệnh nhân bất tỉnh, hãy kiểm tra nhịp thở và mạch để kịp thời thực hiện hồi sức tim phổi nếu cần.
Những điều không nên làm khi sơ cứu
Nhiều người có thói quen cho bệnh nhân uống nước chanh hoặc xoa bóp mạnh khi nghi ngờ đột quỵ, nhưng đây là những hành động sai lầm. Việc xoa bóp có thể làm tình trạng chảy máu não trở nên nghiêm trọng hơn. Ngoài ra, không nên tự ý cho bệnh nhân uống thuốc hạ huyết áp nếu không có chỉ định của bác sĩ.
Vai trò của “thời gian vàng” trong cấp cứu đột quỵ
“Thời gian vàng” trong cấp cứu đột quỵ là 3-4,5 giờ đầu tiên kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Nếu được đưa đến bệnh viện trong khoảng thời gian này, bệnh nhân có cơ hội phục hồi cao hơn nhờ các phương pháp điều trị như tiêu sợi huyết hoặc can thiệp mạch máu. Do đó, việc nhận biết sớm và đưa bệnh nhân đến bệnh viện kịp thời là vô cùng quan trọng.
Kết luận
Đột quỵ là căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu bạn hiểu rõ về nó. Việc nhận biết sớm các triệu chứng, xử lý đúng cách và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp bạn và người thân tránh xa nguy cơ mắc bệnh. Hãy luôn chú ý đến sức khỏe của mình và thường xuyên kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ. Để biết thêm thông tin chi tiết về sức khỏe, hãy truy cập sức khỏe việt.
Xem thêm: Kiến ba khoang cắn